İslam şeriatı, insanların maslahatlarını gözeterek ve zaman içindeki gelişmelere paralel şekilde, tedrici (aşamalı) bir yöntemle indirilmişt...
İslam şeriatı, insanların maslahatlarını gözeterek ve zaman içindeki gelişmelere paralel şekilde, tedrici (aşamalı) bir yöntemle indirilmiştir. Bu yazıda, İslam ilim geleneğinde "nesih" olarak bilinen — bir hükmün zaman içinde başka bir hükümle değiştirilmesi — kavramını, klasik tefsir kaynaklarına dayanarak ele alıyoruz.
Nesih Neden Vardır?
Cemaleddin el-Kâsımî, Mehâsinu't-Te'vil adlı tefsirinde bu konuyu şöyle özetler: hükümler, toplumların o dönemki kabiliyetlerine göre indirilmiş, toplum olgunlaştıkça bazı hükümler yerini yeni hükümlere bırakmıştır. Bu, tıpkı bir hekimin hastanın durumuna göre tedaviyi değiştirmesi gibi, ilahi hikmetin bir tezahürü olarak değerlendirilir. Allame Kurtubî de Câmiu'l-Ahkâm tefsirinde nesih konusunun bilinmesinin özellikle alimler için önemli olduğunu, bu konuda ilim ehli arasında görüş ayrılığı bulunmadığını belirtir.
Neshin Sözlük ve Terim Anlamı
Nesih, sözlükte bir şeyi gidermek, kaldırmak, yerinden ayırmak veya bir yazıyı başka bir yere aktarmak (kopyalamak) anlamlarına gelir. Terim olarak ise bir ayetin hükmünün, tilavetinin (okunuşunun) ya da her ikisinin birlikte başka bir hükümle değiştirilmesini ifade eder.
Kur'an'da Neshin Üç Kısmı
Klasik kaynaklara göre nesih üç şekilde gerçekleşir:
1. Hem tilavet hem hükmün neshedilmesi: Bu tür ayetler artık ne namazda okunur ne de hükmüyle amel edilir. Örnek olarak, Hz. Aişe'den rivayet edilen "on emzirme ile haramlık" hükmünün sonradan "beş emzirme" hükmüyle neshedildiği rivayeti gösterilir.
2. Hüküm bakiyken sadece tilavetin neshedilmesi: Zerkeşî'nin el-Burhan adlı eserine göre bu tür örnekler Kur'an'da oldukça azdır. Bu konudaki tartışmalı örneklerden biri, klasik tefsir kaynaklarında recm (belirli bir cezai hükme dair) ayetiyle ilgili aktarılan, tilavetinin sonradan kaldırıldığına dair rivayetlerdir. Hz. Ömer'in bu konudaki "insanlar 'Ömer, Allah'ın kitabına ilave yaptı' demeyecek olsalardı bu ayeti Mushaf'a yazardım" sözü, klasik kaynaklarda bu bağlamda aktarılır.
3. Tilavet bakiyken sadece hükmün neshedilmesi: Zerkeşî'ye göre bu tür, Kur'an'da altmış üç surede mevcuttur ve en yaygın nesih türüdür. Örnek olarak, miras ayetinin anne-babaya vasiyet ayetini, dört ay on gün iddet hükmünün bir senelik iddet hükmünü neshetmesi gösterilir.
Kur'an Sünnetle Neshedilir mi?
Alimler, Kur'an'ın Kur'an'la neshedilmesi konusunda görüş birliğindedir. Ancak Kur'an'ın sünnetle neshedilip neshedilemeyeceği konusunda ihtilaf vardır: İmam Şafiî'ye göre Kur'an'ı yalnızca Kur'an neshedebilir; cumhurun (çoğunluğun) görüşüne göre ise Kur'an, sünnetle de neshedilebilir, çünkü her ikisi de vahye dayanır.
Bu konu, klasik İslam ilimlerinde (usul-i fıkıh ve tefsir) derinlemesine işlenen, alimler arasında farklı görüşlerin bulunduğu teknik bir tartışma alanıdır. Konuyla ilgili daha derin bilgi edinmek isteyenlerin, güvenilir tefsir ve usul-i fıkıh kaynaklarına başvurmaları önerilir.
Kaynaklar: Kurtubî, Câmiu'l-Ahkâm; Zerkeşî, el-Burhan fî Ulûmi'l-Kur'an; Cemaleddin el-Kâsımî, Mehâsinu't-Te'vil.
.webp)
YORUMLAR